ترم گذشته به پیشنهاد دکتر تمیم داری در یکی از جلسات درس استاد در دانشگاه علامه طباطبایی حاضر شدم. کلاس دانشجویان کارشناسی ادبیات فارسی بود و عنوان واحد سبک شناسی نثر.

استاد از آنجا که خود راهنمای پایان نامه ام بودند، طبیعتاً از نزدیک در جریان کارم قرار داشتند.و به زعم ایشان کلاس سبک شناسی نثر فرصت مناسبی بود تا دانشجویان با مقوله ی انشا و نگارش(writing) از دیدگاه تخصصی آشنا شوند و جایگاه واقعی این مهارت در دنیای امروز را به درستی بشناسند. ما هم اطاعت امر کردیم و یک روز در کلاس استاد حاضر شدیم.

کل پایان نامه ام را در 5-6 صفحه خلاصه کردم و یک گزارش 45 دقیقه ای را آماده ی ارائه کردم.  در آغاز ورود به کلاس سردی فضا و ظاهر بی انگیزه ی دانشجویان کمی دلم را زد. بی اختیار همان فضاهای یأس آور کلاسهای ادبیات دانشگاههایمان را به خاطر آوردم و تجربیات درد آور 6-7 سال دانشجویی در رشته ی ادبیات برایم زنده شد. اما از آنجا که عمیقاً به نتیجه ی کارم باور دارم، با شور و حرارت هر چه تمام­تر گزارشم را آغاز کردم و در حین ارائه چارت کاری­ام را روی تخته رسم می کردم.  واکنش دانشجوها باور کردنی نبود! هنوز چند دقیقه ای از آغاز بحث نگذشته بود که تمامی نگاه ها از از دو و دیوار و پنجره ی کلاس و زیر میز و صورت بغل دستی ها برگرفته شد و یک راست دوخته شد به سمت تخته! من هم که فضا را کاملا آماده دیدم، طبق معمول همیشه بحث را از حالت یک طرفه خارج کردم و شروع کردم به گفتگو و سؤال و جواب با بچه ها. مشارکت دانشجوها بی نظیر بود! به لطف خدا ارائه خیلی خوب پیش رفت و به انجام رسید. اما بچه ها هنوز حاضر به ترک کلاس نبودند و دائما سوال و جواب می کردند. از تجربیاتم می پرسیدند و از منابع تحقیقم و از راه های نرفته ای که در انشای کشور داریم و برایشان از آنها صحبت کرده بودم. مشتاق بیشتر دانستن بودند. کلاس که تمام شد دانشجوها جمع شده بودند دور من و درخواست می کردند که این کلاس را در قالب چند کارگاه ادامه دهیم. بهشان قول مساعد دادم. یکی از دانشجوها می گفت:" شما امروز از چیزهایی برای ما صحبت کردید که تابحال به گوشمان نخورده بود." از شنیدن این حرف هم متأثر شدم و هم خوشحال.

متأثر از اینکه  وقتی برای دانشجویان رشته ی ادبیات فارسی دانشگاه علامه طباطبایی_قطب علوم انسانی خاور میانه!_ تنها بخشی از مقدماتی ترین مباحث روز انشا و نگارش را بیان می کنی اینقدر به نظرشان تازه می آید و با صداقت تمام بیان می کنند که این مباحث تا به حال به گوششان نخورده است؛

و خوشحال از اینکه بالاخره یک نفر این حرفها را به گوششان رساند! 

باورم نمی شد که اینها همان دانشجوهای بی انگیزه ی اول ساعت باشند! و باز هم مثل همیشه این درد کهنه به جانم چنگ انداخت که

 چه محرومند دانشجویان ما،

و چه عظیم است رسالتی که ما بر دوش داریم!

بالاخره  بعد از ماه­ها تلاش و انتظار، نخستین همایش تخصصی انشا با عنوان" روشهای نوین تدریس انشا" در روز سه شنبه 21 آذرماه  در تهران برگزار شد. و بدین ترتیب  یکی از بزرگترین آرزوهای من جامه­ی عمل پوشید. در این همایش بیش از 300 نفر از معلمان انشا از سراسر کشور شرکت داشتند و یک روز آموزنده و پر خاطره را پشت سر گذاشتند.
در افتتاحیه­ ی همایش جناب آقای دکتر تمیم داری درباره­ ی درس انشا در دنیای امروز سخنرانی کردند و  جایگاه آن را به عنوان مهم­ترین مهارت زبانی از مجموعه­ ی 4 مهارت زبانی(language arts) یادآور شدند.
پس از آن نویسندگان مقالات برتر ، آثار خود را ارائه دادند. بعد از ظهر روز همایش با ارائه­ی کارگاه های روش تدریس ادامه یافت. انجمن 8 کارگاه برگزار کرد، که از جمله­ ی آنها کارگاه ارزشیابی انشا بود که خانم کمالی و من مشترکاً ارائه دادیم.
کارگاه­ها از مؤثرترین و به یادماندنی ترین بخشهای همایش بود . به طور مثال در کارگاه ما همکارانی از کردستان، بوشهر ، کرمانشاه و فارس حضور داشتند. معلمان دلسوز و زحمتکشی که با احساس مسئولیت تمام از راه­ های دور و نزدیک به تهران آمده بودند تا با روش های نوین تدریس انشا آشنا شوند و در جریان جدیدترین دستاوردهای پژوهشی و تجربی همکاران خود قرار گیرند. خدا همه­ شان را حفظ کند و به کلامشان قوت و برکت بخشد.
و اما بعد...
به زودی دومین دوره­­­ی انتخابات هیات مدیره­ی انجمن برگزار خواهد شد. اما این دوره من قصد ندارم کاندیدا شوم. باید کمی بیشتر وقت صرف کارهای پژوهشی­ام کنم و هر چه زودتر جلدهای دوم و سوم مجموعه­ ی کلاس انشای مؤثر را برای چاپ آماده کنم. کمی هم باید به مطالعاتم برسم. به امید خداوند یک هدف درسی را هم دنبال می­کنم. و برای رسیدن به این اهداف به دعای خیر همه­ی شما عزیزان نیازمندم.
خدا به همه­ی شما برکت بدهد!
آمین!

به نام خدا

سلام بچه­های خوبم!
از اینکه به جای عبارت "دوستان"  لفظ "بچه­ها" را به کار بردم، اصلاً قصد برخورد از موضع بالا را نداشتم. وقتی می­گویم بچه­ها یعنی آنها که نه تنها بی­نهایت دوستشان دارم، بلکه بی­نهایت هم نسبت بهشان احساس مسؤولیت می کنم.
با اینکه به ظاهر تنها یک هفته از پایان المپیاد ادبی نوزدهم گذشته است، اما این مدت در نظرم خیلی طولانی­تر از این حرفها گذشته­است:
برای اینکه به شدت دلتنگتان شده­ام!
برای اینکه در طول این یک هفته (همانند سه هفته­ی دوره  و حتی بیشتر) ذهن مرا به خودتان مشغول کرده­اید و حضور شما در تک تک  لحظاتم جاری­است!
برای اینکه تابحال در فضای  چنین جمع هماهنگ ، مصمم و تأثیر گذاری قرار نگرفته بودم.
جمعی که کتاب می­خواند، قلم می­زند و از همه مهمتر اینکه: دغدغه دارد.
و این دغدغه داشتن است که آدم را متفاوت می­کند و ارزشمند!
این دغدغه داشتن یعنی همان صاحب اندیشه بودن. یعنی دنبال تغییر بودن  و در جستجوی تکامل برآمدن.
چیزی که در تک تک شما وجود دارد و وقتی در کنار هم قرار می­گیرید، به یک توانایی فوق­العاده  تبدیل می­شود که به واقع تأثیرگذار است.
و همین است که این روزها ذهن مرا به خود مشغول کرده­است. اینکه چه کسی مسئول هدایت این توانایی در خور تحسین است؟ جامعه، دانشگاه، اساتید، وغیره و غیره  برای شما چه  باید بکنند و چقدر از این بایدها را می توانند به انجام برسانند؟
تمام این یک هفته را با شما زندگی کرده­ام. خط به خط هر پست وبلاگتان را خوانده­ام به همراه تک تک نظراتتان. به این امید که شاید ذره­ای از دلتنگی­ام کمتر شود و یا دست کم با حضور نا­محسوس در بین شما، بازهم از آن انرژی سرشارتان  به وجد آیم.
شاید قصد نداشتم به این زودیها حضورم را علنی کنم و خلوتتان را بر هم بزنم اگر پست گشایش انجمن شاعران مرده نبود و به دنبال آن جوابیه­ی نظر شما چیه؟ .
این دو تا نوشته انگشت گذاشت روی نقطه­ای از روح من که اگر نگویم یک زخم کهنه باید بگویم یک درد ریشه دار در آن نهفته است. یک دردی از جنس همان دغدغه­ها، که سال­های سال با آن دست به گریبان بوده­ام.
این دو تا نوشته مرا یکراست برد به 16 سالگی­ام . به آن روزها که در تب و تاب انتخاب بودم. نمی­توانم بگویم تنها انتخاب رشته ، چون در این مرحله انتخاب یک رشته عموماً معادل انتخاب آینده و یک عمر زندگی آدم است.
و همین قضیه است که انتخاب را مشکل می­کند!
البته در آن زمان من خیلی به نشانه­ها معتقد بودم و مدال طلای المپیاد ادبی_که آن را بدون برنامه­ریزی قبلی به­دست آورده ­بودم_ برای من یک نشانه بود. نشانه­ای برای پایان تمام شک و تردیدها و دو دلیهایی که برای انتخاب داشتم _و به راستی مرا بی­خواب و خور کرده بود_تا برخلاف نظر اغلب معلمها _و در کمال تعجب، حتی برخی از استادهایم در المپیاد ادبی(!)_ رشته­ی ادبیات را در دانشگاه انتخاب کنم. و در این راه آنقدر مصمم شدم که حتی رتبه­ی 4 کنکور سراسری هم کوچکترین خللی در تصمیمم وارد نکرد.
خوب بالاخره به دانشگاه رفتم با علم به اینکه رشته­ی ادبیات در دانشگاه خیلی متفاوت است از آنچه که همیشه آدم از ادبیات –در معنای واقعی آن- انتظار دارد.
البته علم به این موضوع هم چندان دردی از من دوا نکرد و فضای دانشگاه را حتی بی­ثمرتر از آنچه تصور می­کردم یافتم. واین قضیه مرا تا مرز افسردگی و ترک تحصیل پیش برد. اما چون هنوز اعتقاد درونی­ام را به ادبیات از دست نداده­بودم، خدا کمک کرد و نشانه­ای دیگر از راه رسید: فراخوان تأسیس کانونهای فرهنگی-هنری دانشجویان کشور.
اینطوری شد که رفتم و کانون ادبی دانشگاه تهران را به راه انداختم و با استفاده از نام دانشگاه تهران و فضای اجتماعی به­دست آمده در آن دوره، حداکثر توانم را برای حاضر کردن چهره­های شاخص ادبیات معاصر در دانشگاه  به ­کاربردم.
و به لطف خدا موفق شدم! به طوری که نه تنها دانشگاه برایم خسته کننده نبود، بلکه هر روز با شوق و هیجان به دانشگاه- والبته نه به دانشکده­ی ادبیات- می­رفتم تا مقدمات حضور یک نویسنده یا شاعر یا منتقد ادبی دیگر را در جمع دانشجویان مشتاق و تشنه­ی یادگیری فراهم کنم. و چقدر چیز یاد گرفتم از آن روزها و از آن آدمها!
و تازه قضیه به همین جا ختم نشد، بلکه کار آنقدر بالا گرفت که کانون ادبی دانشگاه تهران به عنوان فعالترین کانون ادبی دانشجویی کشور شناخته شد و من به عنوان دبیر این کانون، در قالب هیأت 10 نفره­ی دانشجویان برگزیده­ی فرهنگی-هنری کشور به ایتالیا اعزام شدم! 
و به این ترتیب اعتقادم به این مضمون بیش از پیش شد: " اگر عاشقانه هدفت را دنبال کنی، موفقیتها خود از راه می­رسند."
البته این فعالیتها مرا از درس خواندن غافل نمی­کرد. نمی­خواستم از شدت افراط در ادبیات معاصر به تفریط در باب بنیانهای ادبی دچار شوم. البته کمتر در دانشکده حاضر می­شدم و فقط در کلاسها استادهایی شرکت می­کردم که حرف تازه­ای برای گفتن داشتند و انصافاً سر کلاس این استادها خیلی فعال بودم. همیشه با پیش مطالعه حاضر می­شدم و پروژه­های کلاسی­ام را به بهترین وجه ممکن انجام می­دادم و واقعاً وقت صرف آنها می­کردم. چون اعتقاد داشتم اگر یک چیز به درد بخور از دانشگاه برای آدم باقی بماند همین نکاتی است که آدم در حین تحقیق یاد می­گیرد.
{که البته این تحقیقات وقت­گیر ، اما لذت بخش و آموزنده بعدها به شکل دیگری هم به درد من خورد. به این ترتیب که از طرف استاد این درس­ها برای همکاری به چند مرکز معرفی شدم،که از جمله­ی آنهاست:
- دفتر پژوهشهای فرهنگی(برای همکاری با گروه تألیف،به عنوان یکی از نویسندگان مجموعه­ کتابهایی برای کودکان و نوجوانان)
- کانون زبان ایران(برای همکاری با گروه تألیف دوره­ی آموزش زبان فارسی برای غیرفارسی زبانان)}
بقیه­ی درسها را خودم  می­خواندم و کماکان با لذت هم می­خواندم، چون چیزی که مرا خسته کرده بود نه ذات ادبیات سنتی که فضای راکد دانشکده بود.
بالاخره لیسانسم را با معدل الف به پایان بردم و وارد دوره­ی کارشناسی ارشد شدم. این بار دانشگاه علامه. خلاصه سرتان را درد نیاورم. در دوره­ی کارشناسی ارشد هم همان آش بود و همان کاسه...، اما من باز هم خسته نشدم و از پا ننشستم. این بار دیگر نوبت نشست و همایش و شب شعر برگزار کردن نبود. این کارها را در دوره­ی لیسانس ختم کرده ­بودم. بنابراین تصمیم تازه­ای گرفتم : مطالعه، تحقیق و پژوهش.
همان سال اول فوق دعوت شدم به کمیته­ی علمی المپیاد ادبی. اما اینجا هم بفهمی نفهمی همان فضای سنتی غالب بود . این اصلاً مرا راضی نمی­کرد. حتی عنوان به ظاهر شکیل "عضو کمیته­ی علمی المپیاد ادبی" هم نمی­توانست مرا اقناع کند و متوقفم کند. از کمیته زدم بیرون و با خودم عهد کردم فقط وقتی به المپیاد برگردم که حرف تازه­ای برای گفتن داشته باشم. تنها حسن عضویت یکساله­ام در کمیته، آشنایی با خانم کمالی بود. آدمی که بیش از آنکه با تکیه بر مدرکش پیشرفت کند، با تکیه بر سواد و مطالعات گسترده و به­روزش پیشرفت کرده بود. او یک متخصص واقعی بود. یک متخصص "آموزش نوشتن"، با 9جلد تألیف و 15 سال سابقه­ی تخصصی در آموزش انشا. خانم کمالی هم از روحیه­ی نوگرای من خوشش آمد و مرا دعوت کرد به خرد. اینطوری بود که من معلم شدم. معلم ادبیات فارسی و انشا. باز هم یکی از آن هدیه­های خدا از راه رسیده­بود: من که حتی تصور نمی­کردم تا سالهای سال بشود در این کشور درس انشا را در دبیرستان توجیه کرد، وارد مدرسه­ای شده­بودم که در دبیرستان یک جلسه­ی درسی مجزا برای انشا داشت. من هم که عاشق تدریس انشا بودم و اعتقاد کامل داشتم بچه­هایی که خوب بتوانند بنویسند همانهایی هستند که خوب می توانند فکر کنند. و هر پیشرفت و تکاملی هم قرار باشد حاصل شود ریشه­اش در همین فکر کردن است. بنابراین با این اعتقاد، با تکیه بر تجربیات ارزشمند خانم کمالی و مطالعات خودم کار تدریس انشا را خیلی جدی دنبال کردم. مدام آخرین کتابهای انگلیسی را درباره­ی آموزش WRITING مطالعه می­کردم و سایتهای مدارس کشورهای پیشرفته را از نظر می­گذراندم. و هرچه پیش می­رفتم بیشتر به این نتیجه می­رسیدم که چقدر راه نرفته داریم.
از طرفی ترم چهارم فوق هم داشت به پایان می­رسید و من هنوز موضوع پایان­نامه­ام را به گروه اعلام نکرده­بودم. مدتها تصمیم داشتم "زیبایی­شناسی اشعار شاملو" را کار کنم. البته هنوز به درستی این تصمیم مطمئن نبودم. چون پایان­نامه­ی کارشناسی­ارشد یک تحقیق معمولی نیست. تحقیقی است که دو سال تمام شب و روز باید وقت صرف آن کنی و با آن زندگی کنی. به علاوه از آن پس تو را با پایان­نامه­ات می­شناسند و موضوع پایان­نامه­ات می­شود تخصص تو. بنابراین باید موضوعی انتخاب کنی که اولاً واقعاً مورد علاقه­ات باشد و درثانی به آن اعتقاد داشته باشی. یعنی فکر کنی با انجام این تحقیق می­توانی راه تازه­ای را باز کنی ،یا جریانی را به راه بیندازی و یا با تأثیری که ایجاد می­کنی مشکلی از مشکلات این جامعه را حل کنی. همین­ها بود که فکر مرا به خودش مشغول می­کرد. با خودم می­گفتم اگر موضوع تحقیقت را یک موضوع دانشگاهی قرار دهی در بهترین حالت که معلومات و قلم شمیسا را هم داشته باشی، باتیراژهای دو سه هزارتایی کشور ما، حتی بعد از چاپ بیستم، حداکثر شصت هزار نفر کتابت را می­خوانند؛ نه؟ اصلاً صدهزار نفر. به علاوه مخاطبانت اغلب دانشجو هستند. دانشجویانی که اغلب ذهنشان شکل گرفته­است و تأثیرگذاری روی آنها دشوار. اما وقتی آموزش و پرورش را هدف قرار می­دهی، اگر بتوانی کار نویی انجام دهی و تغییر و تحول اساسی­ای ایجادکنی، سر و کارت با میلیونها دانش­آموز خواهد بود. آن هم دانش­آموزانی که در بهترین سالهای یادگیری هستند و ذهنی آماده و منعطف دارند و سرمایه­گذاری روی آنها به معنای سرمایه­گذاری مستقیم روی آینده­ی علمی- فرهنگی یک کشور است. به همین خاطر است که در جهان امروز  در بررسی شاخص­های پیشرفت، سطح کیفی آموزش و پرورش یک کشور، نقش بسیار مهمتری از جایگاه آموزش عالی آن کشور دارد.
مطلب را خلاصه کنم، این تفکرات به علاوه­ی تحقیقات و تجربیاتم در زمینه­ی تدریس انشا، جرقه­ی ایجاد یک موضوع کاربردی را زد. موضوعی که جای خالی آن را چه در آموزش و پرورش و چه در پژوهشهای دانشگاهی مدتها بود که احساس کرده­بودم: یک پژوهش تطبیقی در زمینه­ی آموزش انشا (بررسی مقایسه­ای آموزش انشا در مدارس ایران و چند کشور پیشرفته).
یک هفتخان دیگر را در پیش رو داشتم. اولین خان، راضی کردن گروه بود برای پذیرفتن این موضوع، که خیلی زود با آن مواجه شدم. دور از انتظار نبود که گروه خیلی سریع مخالفت خود را اعلام کرد. رئیس گروه معتقد بود که این دست تحقیقات در شأن(به زبان ساده­تر در کلاس) دانشگاه و در حیطه­ی کاری یک دانشجوی ادبیات فارسی نیست. (نمی­دانم اگر قرار باشد هر کس وارد دانشگاه شد فقط برای دانشگاهی­ها بنویسد، چه کسی باید برای کودکان و نوجوانان ما بنویسد؟شاید باید آن را هم مثل خیلی چیزهای دیگر که در کلاسمان نیست(!) انجام بدهیم از خارج وارد کنیم. کما اینکه در حال حاضر هم تقریباً داریم یک همچین کاری می­کنیم-به عنوان یک معلم دیده­ام کمتر از یک چهارم کتاب­هایی که دانش­آموزانم چه در دوره­ی راهنمایی و چه در دوره­ی دبیرستان مطالعه می­کنند ، اثر نویسندگان ایرانی است. . آن وقت با این تعجب زایدالوصف از خودمان می­پرسیم: چرا نوجوانان و جوانان ما با فرهنگ ایرانی اینقدر بیگانه­اند؟!-).
اما من تصمیم خودم را گرفته بودم و حتی یک قدم هم حاضر به عقب­نشینی نبودم. یا این موضوع یا هیچ چیز دیگر!
می­خواستم وقتی بعد از دو سال تلاش شبانه­روزی به حاصل این دوره­ی عمرم نگاه می­کنم، پیش وجدانم سرفراز باشم که عمرم را به هدر نداده­ام و کاری کرده­ام که می­تواند تأثیرگذار و سازنده باشد. چندین بار PROPOSAL ام را تغییر دادم و بازنویسی کردم. تا اینکه بالاخره با تغییر عنوان PROPOSAL (در عین حفظ مضمون آن) به: آموزش کاربردی ساده نویسی و نگارش خلاق و توجیه اینکه درس نگارش جزو واحدهای دانشگاهی ادبیات است، تأیید موضوعم را گرفتم. البته حمایتهای استادان عزیزم دکتر تمیم داری و دکتر حسن زاده( که از معدود استادان پویا و نوگرای دانشکده­ی ادبیات هستند) در این بین بی­تآثیر نبود.
و اما خان دوم شروع شد. و چنان سخت که خان اول از یاد بشد!...

این داستان ادامه دارد...